Preek van de week van Henk Bloem zondag 5 december 2021

2e zondag van de Advent 2021 C

Schriftlezingen: Baruch 5:1-9, Filippenzen 1:4-6,8-11 en Lucas 3:1-6

Het boek Baruch is zo klein dat het in de Bijbel bijna niet te vinden is. Baruch (= de gezegende) hoort bij Jeremia (36:4); na Klaagliederen komt Baruch. We kijken naar de tekst die we gaan horen.

Baruch 5:1- 4 is een oproep aan Jeruzalem het oude (de ballingschap?) van zich af te gooien en weer stad-naar-Gods-bedoeling te worden met de eeuwigdurende faam van VREDE en GERECHTIGHEID en HEIL en GODSVRUCHT.  Een faam die de naam JeruSALEM, waar ‘salem, sjalom’ = vrede in zit, weer eer aan doet. Dus: ‘back to’ hoe ’t bedoeld is.
Vers 5-9, ook tot Jerusalem gezegd, vertelt hoe de stad/het land zal opbloeien “omdat God weer aan hen denkt” (vers 5c). ’Van God los’ hebben ze geen leven. Hij vergezelt de kinderen Israëls op de terugtocht, de triomfale alijah = opgang, naar ‘t land van de belofte.

De evangelist Lucas geeft, als een echte geschiedschrijver, nauwkeurig aan wanneer Gods woord tot Johannes kwam: “toen Pontius Pilatus…toen kwam het woord van God tot Johannes, de zoon van…” Maar wil Lucas wel nauwkeurig de tijd aangeven? Doet hij dit niet om te zeggen dat de komst van Gods woord tot Johannes net zo groots is als deze groten der aarde? Van even groot, zo niet van groter belang is? En Johannes was in de woestijn, ver van de wereld van paleizen. Zijn doop van bekering wil een andere weg wijzen!
Het Grieks spreekt van ‘metanoia’ dat is van ‘omdenken’ van ‘andere mindset’. Spreekt van een nieuwe ‘invulling’ van leven. Hij zet voort wat Jesaja begon: “alle mensen zullen de redding zien die van God komt.” Dat is andere redding dan van de Scheveningse reddingsbrigade. Bij de laatste gaat het om in-leven-blijven, om verlengen. Bij doop klinkt de oproep tot een ander leven. Niet alleen doorgaan alsof er niets aan de hand is. De vruchten van ‘omdenken’ van ‘andere mindset’ maken duidelijk dat ’t niet alleen om woorden (bla, bla, bla), maar om anders DOEN, anders LEVEN gaat. Daar zitten ook politieke aspecten aan: Change your words, change the world! Johannes’ verkondiging is subversief – met zo’n boodschap moet je wel de woestijn in – weg uit de invloedssfeer van politieke en kerkelijke machthebbers. Hier worden de mensen, de tollenaars, de soldaten (zie vers 10-14!) als mens gezien en gewaardeerd. Dat dat tegen het zere been is, blijkt als zowel Johannes als Jezus uit de weg geruimd worden.

Make America great again
Bij Johannes en later bij Jezus ging het niet om ‘again’. Juist niet. Men ontving de doop om schoon een nieuwe weg te gaan. Met de woorden van Amanda Gorman:
We gaan niet terug naar wat was,
Maar bewegen naar wat zal zijn.

Henk Bloem, pastor

Voor de blogs bij de lezingen van deze zondag: lees hier

Blogs van de week

Enkele notities ter overdenking van de lezingen van deze week. Over de vruchten van het geloof, het woord van of over God en de lange klim naar betere tijden.

Breng liever vruchten voort.
Iemand zag in een etalage een groot bord: “Hier wordt uw was gestreken en gewassen.” De volgende morgen brengt hij een zak vuile was en vraagt om die te wassen en te strijken. Maar de eigenaar schiet in de lach: “Ja, dat zou u willen! Maar wij verkopen reclameborden. Maar dat bord dat u zag…U kunt ‘t wel kopen hoor!” Zo gaat het volgens Kierkegaard ook in de kerken: Men belooft het woord Gods, maar kan vaak niet meer bieden dan documenten waaruit blijkt dat in vroeger tijden Gods woord gehoord werd.

Het woord Gods kwam tot…
Is dat het woord VAN God?
Is dat het woord OVER God?
“Geloven”, schrijft M. Slingerland in haar boek “Word toch katholiek” op blz.24: “Geloven voegt niet zozeer iets toe aan je leven, het geeft er vorm aan” En C. Jellema, sprekend over een andere werkelijkheid: “Als een open plek in het struikgewas van de normaliteit”. Bedoelt hij: ‘We doen misschien niets met die andere werkelijkheid, maar die open plek blijft wel.” Als om te zeggen: die andere werkelijkheid hoort bij ons en raken we nooit helemaal kwijt.

Woord Gods!?
Als kinderen kregen wij van onze moeders lekkernijen die in de vorm van Hebreeuwse letters waren gebakken, gedoopt in honing, waren zij een voorzegging van de heerlijkheden die wij zouden smaken en kennen wanneer wij de Thora ook zo zouden verzwelgen.
En terugkijkend op zijn leven beschrijft Andre Chouraki:
Wij aten het woord, zoals deze lekkernijen zich in ons jonge lichaam in vlees en bloed veranderden, zo werd de Thora van onze voorouders in ons tot bron van alle kennen, van alle waarheid.

Alijah – bij Baruch 5:5-9
Alijah = opgang (zie Psalm 122:1), is de term  voor de Joods-zionistische emigratie naar Palestina en later Israël. De Nederlandse groep “Christenen voor Israël” ziet de alijah van joden naar het beloofde land als vervulling van Gods belofte aan Abraham (Gen 15:18vv). ‘Eindelijk thuis’ zeggen ze. Dat dit ook vele theologische en politieke vragen oproept is duidelijk.

Met respect: Rudolph Cleveringa 26 november 1940
Deze Leidse hoogleraar protesteerde tijdens zijn college tegen het ontslag van de joodse hoogleraren en personeelsleden. Meteen na de toespraak sloten de bezetters de Leidse universiteit.

Oprah Winfrey schrijft bij The hill we climb, het gedicht van Amanda Gorman: “Haar woorden spoelden over ons heen, heelden onze wonden en gaven ons nieuwe levenskracht. Een land, geknield, ‘heel doch levend’, kwam overeind. En eindelijk, een wonder: we voelden hoe de zon de ‘oneindige nachten’ brak. Verschillende zinnen uit dit voorwoord en het gedicht zelf kun je zo toepassen op onze Adventstijd. Woorden als: “gaven ons nieuw levenskracht” en  “Licht na ‘oneindige nachten’” en misschien typeert de titel van het gedicht “The hill we climb” onze Adventsgang wel.

Synodaal, autoritair<>democratisch?
De preek van bisschop van Chur ziet onze Kerk top-down georganiseerd. Beslissingen worden veelal door één of enkelen aan de top genomen en gelden dan voor de hele kerk. Roma locuta, causa finita zei men: Als Rome haar oordeel gegeven heeft, is de kous af.
De synodale weg vraagt om democratisering. De bisschop van Chur vroeg mee te denken met een jeugdraad als overleggremium en hij hoopt dat anderen mee willen denken en werken aan deze jeugdraad.
Dat is bijna vloeken in de kerk: allemaal meedenken, iedereen meeplannen, allen mee uitvoeren. Het is toch onze kerk – niet van een eerbiedwaardige kleine groep?
De filosoof Friedrich reageert sceptisch: “Wie ooit een avondvullende vergadering van een vereniging heeft meegemaakt, weet dat er dan van alles rondgaat behalve een goede oplossing voor ’t gemeenschappelijk probleem. Ook bij bedrijven en overheden gaat het er maar zelden democratisch aan toe, en “daar zijn de meesten blij mee”.
Misschien moeten we ons afvragen waarom plotseling steeds meer mensen een stem in het kapittel willen hebben. Is er een vertrouwensprobleem? Een gevoel dat onze stem niet telt, dat er meer óver dan met ons gedaan wordt? Zolang we namelijk denken dat onze problemen in goede handen zijn, hebben we bijna nooit een probleem met macht.

Henk Bloem, pastor