Preek van de week van Henk Bloem zondag 25 juli 2021

17e zondag door het jaar 2021 B

Schriftlezingen: 2 Koningen 4:42-44 en Johannes 6:1-15

De lezingen van deze zondag zijn geen licht verteerbare kost. Er is doorzettings- en spiritueel inlevingsvermogen voor nodig – anders blijf je zitten met mooie maar ongelooflijke wonderverhalen. Hoofdstuk 4 van 2 Koningen gaat over LEVEN. Elisa, man Gods, maakt zichtbaar dat (zijn) God voor LEVEN staat – niet voor de dood. Zowel 2 Koningen als Johannes spreken van de overvloed Gods en de zuinige berekeningen van mensen. Een spirituele werkelijkheid staat tegenover een werkelijkheid van scrupuleuze berekeningen.
Of er genoeg is – zoals in beide lezingen staat – wordt als het ware naar beneden, naar het niveau van deze wereld getrokken; ingelijfd in het dagelijks leven van cijfers en berekeningen (Johannes 6:15 en ook Numeri 11:13) terwijl eigenlijk Gods wereld het decor vormt. God zegt: “Zij zullen eten en overhouden.” Zoals Jezus later zegt: “Is het leven niet meer dan het voedsel?” (Matteüs 6:25). Een ander niveau dus.

Naast de getalsmatige maat dat twintig te weinig is, staat de goddelijke maat van overvloed. Net als in Exodus 16, waar het volk elke dag voorzien wordt van brood uit de hemel, van MANAH. Hun verbaasde ‘Mannah wat is dat?’ duidt op die andere werkelijkheid. Zij die zich al calculerend, hamsterend voorzien van voedsel voor de volgende dag, komen bedrogen uit. Dan is het al bedorven –een houdbaarheidsdatum zou niet gek geweest zijn! Zij hebben geen idee van hemels voedsel; dat je niet leeft van brood alleen maar van elk woord dat komt uit de mond van God (Matteüs 4:4vv).

En de evangelische broodvermenigvuldiging? De vermelding “kort voor het Joodse pesachfeest”, legt een link met de bevrijding uit de slavernij van Egypte. En “Jezus ziet de menigte” maakt de berekenende inschatting van Filippus en Andreas los. Jezus’ vertrouwen stoelt op het dankgebed dat hij spreekt; hij dankt namelijk niet zichzelf! Hij deelt wel zelf uit. Híj geeft. De leerlingen verzamelen de restjes: twaalf manden vol, twaalf stammen van Israël. Voor het hele volk! De reactie op dit ‘teken’ van Jezus voedt de Messiasverwachting, maar een Messiasverwachting waar Jezus zich aan onttrekt. Trekt zich terug op de berg – symbool voor God in den hoge? Om alleen te zijn: zich te heroriënteren: re-creatie, her-schepping, “Mijn koningschap is niet van deze wereld” (Johannes 18:36).
De nadruk op het persoonlijke handelen van Jezus bereikt de climax als hij zichzelf vereenzelvigt met het brood van God dat neerdaalt uit de hemel en dat leven geeft aan de wereld. Dan klinken zinnen als: “Geef ons altijd dat brood, Heer!” (6:34) zeiden ze toen. “Ik ben het brood dat leven geeft” (6:48) antwoordde Jezus.

Een gebed om regen van het Ngoni-volk uit Malawi
God, U bent onze schepper.
Laat de regen stromen uit uw wolken zodat uw kinderen leven vinden.
Geef ons leven alstublieft want zwak en klein zijn wij.
We hebben honger, we lijden dorst. Het veld verdort, de boom staat schraal.

God, bent U nog onze vader, de vader van onze vaderen,
de vader van uw kinderen?
Wanneer kunnen wij U loven, weer zingen en dansen,
Want een vader geeft zijn kinderen te eten,
Hij laat ze drinken in honderdvoud.
(uit Geef ons heden ons dagelijks brood. Bidden met de armen van Jan Brock).

Henk Bloem, pastor

Voor blogs bij de lezingen van deze zondag: lees hier.

Enkele notities ter overdenking van wat belangrijk is, wat doet er nu echt toe, wat heeft prioriteit, welke overtuigingen zijn essentieel en welke niet?

De watersnood
Op de radio wordt een vrouw wier hele winkel totaal vernield en verloren is met veel compassie geïnterviewd. “Dat moet vreselijk voor u zijn, mevrouw. Alles in een klap verloren, het werk van zoveel jaren”. En de mevrouw antwoordt opvallend positief: “Gelukkig heb ik niet alles verloren. Mijn familie en mijn vrienden zijn er gelukkig allemaal nog, en ongedeerd.”

Gelijkwaardigheid is belangrijker dan leegloop van de kerk
Yvonne Zonderop voorziet in het boek “Ongelooflijk” een comeback van religie, maar ook het wegsijpelen van de christelijke erfenis. Ze waarschuwt: “Het is gevaarlijk als Europa zijn christelijke wortels loslaat.” Dan komen 1) “de onvervreemdbare waardigheid van ieder mens – los van zijn nut voor de samenleving, en 2) de opdracht elkaar te vergeven en naar elkaar om te zien, en 3) de notie dat we elkaars broeders en zusters zijn, in de knel. Er is iets groters en belangrijkers dan jouw wensen. Godsdienst is niet vrijblijvend: zij dwingt een bepaald gedrag af. Maar je moet het wel voeden. Zo niet dan verdwijnt de vanzelfsprekende gelijk- waardigheid van alle mensen, dan spreekt dat niet meer vanzelf!” Aldus Yvonne Zonderop geïnterviewd door Wim Pekelder.
Ze vraagt zich wel af of het geloof in onze geseculariseerde tijd niet te ver is weggezakt. De kerk, zegt ze, zal haar huidige functie verliezen, maar daar komt wel iets voor in de plaats. Mensen kunnen nu eenmaal niet zelf de bron van hun bestaan zijn, dat is ingewikkeld. De mis en haar rituelen spreekt niet meer aan, dus zoeken ze naar een ander groot verhaal, zoeken naar zin. Yasmina Aboutaleb (Volkskrant) schrijft dat het hoogtijd is dat er weer aandacht besteed wordt aan religieuze feestdagen. Maar of een gezamenlijke christelijke erfenis daaraan kan bijdragen?
Yvonne Zonderop droomde tijdens het schrijven van het boek over God. Diens boodschap was niet: “Yvonne je moet naar de kerk”. Maar hij zei ”Ik ben er altijd. Mensen zien mij soms of een deel van mij maar ik ben er altijd.” Eenmaal ontwaakt, zei ze, heb ik dat uitgelegd als een verlangen naar eenheid. Zo kan ik God begrijpen als een verlangen naar eenheid.” (Volzin, juni 2021)
Aan het slot zegt ze: “Ik heb een vriend, Stefan Sanders. Hij bidt en onderhoudt een relatie met God. Dat doe ik niet. Ik ben geen gelovige. Ik denk niet dat God bestaat, maar dat mensen Hem hebben bedacht. Wat mij raakt, is het christelijke verhaal”.

Waar was jij, toen de Joden…de vluchtelingen…de Rohinga’s…
Op de arm van Peter R.de Vries stond getatoeëerd: “All that is necessary for the triumph of evil is good people do nothing” (Alles wat nodig is om het kwaad te laten overwinnen, is dat goede mensen niks doen) van Edmund Burke. Hierboven vertelt Yvonne Zonderop dat geloof niet vrijblijvend is, maar een bepaald gedrag afdwingt!

Geloof dwingt een gedrag af.
Bij moslims zie je duidelijk de band tussen geloof en leven. De Ramadan bijvoorbeeld is ook een maatschappelijk gebeuren. Zaterdag jongstleden is de traditionele bedevaart naar Mekka begonnen – waar dit jaar maar een 60.000 mensen vanwege de coronacrisis aan deel zullen nemen (in 2019 was dat nog 2,5 miljoen).
Indrukwekkend te zien hoe bijna alle moslims minstens eenmaal in hun leven naar de bedevaart in Mekka willen – dat is onderdeel van hun geloof. Mijns inziens valt hier voor ons wat te leren.

Henk Bloem, pastor