Preek van de week van Henk Bloem zondag 18 september 2022

×
Ga terug naar het overzicht

Preek van de week van Henk Bloem zondag 18 september 2022

25e zondag door het jaar 2022 C

Schriftlezingen: Amos 8,4-7 en Lucas 16,1-13

Amos is bevrijdingstheoloog en – evenmin als bij bevrijdingstheologen Leonardo Boff, Dom Helder Camara, Ernesto Cardenal en anderen – kreeg Amos’ profetische boodschap geen algemene bijval. Voor hem is sociaal onrecht niet iets neutraals, zoals ‘mooi weer’. Hij spreekt van de ‘onrechtvaardige mammon’. Geld kan niet ‘onrechtvaardig’ zijn. Het zijn de mensen, hun denk- en geloofspatronen die onrecht doen (voort)bestaan; een onrecht dat niet te rijmen is met geloof in de God van Israël. Het staat, zegt Amos, haaks op de Thora. Dat besefte Paus Franciscus ook toen hij, in lijn met Amos, de maffia in Sicilië “’s communicato” verklaarde: geëxcommuniceerd! (de ’s voor het woord houdt ontkenning in).

Lucas ziet ‘rijk zijn’ makkelijk overgaan in: houden-wat-je-hebt en steeds méér willen hebben. Hij ziet dat rijkdom corrumpeert, tot zelfverrijking, zelfs tot criminaliteit leidt. Hij spreekt van ‘onrechtvaardige mammon’. ‘Onrechtvaardig’ want het is niet eerlijk verdeeld, en mogelijk kom je er niet op een eerlijke manier aan of gebruik je het alleen voor eigen doel. God dienen is onverenigbaar met een leven in dienst van de mammon. Dat botst. Lucas ziet maar één oplossing voor rijken: deel je onrecht-geld met de armen en maak zo vrienden. Hij vindt dat de ‘kinderen van het licht’ wel eens wat ‘slimmer’ mogen zijn, en hun rijkdommen wat ‘handiger’ moeten gebruiken. Die zijn er namelijk niet voor de heb, maar om te gebruiken voor het ‘ware goed’ (Lucas16,11) voor de armen. De rentmeester verkwist (16,1), net als de jongste zoon (15,13) verkwist wat van zijn meester is. Van zijn Meester; het is niet van deze man. Dat is het precies: rijkdom is voor ons, maar niet van ons. Maar het wordt zo makkelijk van ons.
Lucas heeft oog voor de sociale tweedeling in de maatschappij. Hij ziet ‘hebben, rijkdom’ als de grote sta-in-de weg. Die leidt makkelijk tot onverschilligheid en gevoelloosheid. Op de vraag: “Kunnen rijken ook in de hemel komen?” (zie bijv. Lucas 16., 9vv en 18,18vv) zou Lucas op grond van zijn geloof in Gods barmhartigheid (vgl. 15,20) niet ‘neen’ durven zeggen, maar hij heeft hij er wel een hard hoofd in. Hij betwijfelt of rijken wel los kunnen komen van hun rijkdommen om ze ten dienste van de armen te gebruiken. Ik vraag me wel eens af, wat Lucas zou zeggen als hij ‘onze’ westerse rijkdom zag, en tegelijk de armoede, de vluchtelingen, daklozen, werklozen… 

Henk Bloem, pastor

Blogs van de week

Van 18-25 september is dit jaar de vredesweek. Er zijn dit jaar vele redenen om daar goed bij stil te staan. We beseffen steeds meer dat het om onze toekomst gaat.

De kern van de bevrijdingstheologie is: God bevrijdt, wil ons vrij van slavernij, onderdrukking, mishandeling, vernederende armoede. In Exodus 3,7-8 lezen we: Ik heb de ellende van mijn volk in Egypte gezien, de jammerklachten om zijn onderdrukkers gehoord; ja, Ik ken zijn lijden. Ik daal af om mijn volk te…om het weg te leidennaar een land dat goed, ruim is (Ex. 3,7-8a). Het land van de belofte.

God wil ons vrij. Ons zien opbloeien, uitgroeien naar zijn beeld, tot zijn gelijkenis. Op 2 februari 1980, herhaalde Oscar Romero deze woorden bij de ontvangst van zijn eredoctoraat . In zijn toespraak sprak hij over de wereld van de armen, de bevrijding van onderdrukkende structuren en over een kerk die zich in dienst van de wereld moet stellen. Dat betekende een andere kijk op God, een andere kijk op de kerk. En sommigen trapten ook op de rem en zagen in de bevrijdingstheologie overeenkomsten met het Marxisme! Maar in 2018 werd deze voorvechter van de armen heilig verklaard. Een ommekeer in het theologisch denken: beter laat dan nooit!

Paus Franciscus (zelf een Zuid-Amerikaan), schreef: “Iedere Christen en iedere gemeenschap is geroepen instrument van God te zijn voor de bevrijding en de ontwikkeling van de armen, zodat zij ten volle kunnen integreren in de maatschappij; dit veronderstelt dat wij volgzaam en oplettend zijn om de kreet van de arme te horen en hem hulp te bieden” – Paus Franciscus (Evangelii Gaudium, 2013). “De bevrijdingstheologie kan er ons aan helpen herinneren dat Gods liefde op een bijzondere wijze uitgaat naar de armen en de weerlozen”. En stel dat dat ons ook zou lukken, zijn we dan: ‘…de ene heilige kerk.’ …zoals onze geloofsbelijdenis steeds op de feiten vooruitloopt?

Vluchteling
Ik hoop dat je nooit hoeft te schreeuwen,
Van angst of honger of pijn.
Ik hoop dat je nooit hoeft te kijken
Als je dochter brutaal wordt verkracht.
Ik hoop dat je nooit hoeft te zwijgen
Omdat je eens zei wat je dacht
Ik hoop dat je nooit wordt getreiterd
Omdat je iets anders gelooft
Ik hoop dat je nooit hoeft te huilen
Als alles is leeggeroofd
Ik hoop dat je nooit hoeft te zien
Dat het land onder je ogen verbrandt
Ik hoop dat je nooit hoeft te smeken
Om asiel in een veilig land.
Maar stel dat het zou gebeuren
Dan hoop ik voor jou en voor mij
Op een land dat ons zal omarmen
En zegt: ”Kom maar hier, je bent vrij”.

De laatste bede van het (joodse) Achttiengebed dat driemaal daags door de Joden gebeden wordt. Het is een gebed van en in Israel. Om het niet alleen op ‘Israël’ maar op ieder ‘mens van God’ slaat heb ik de naam ‘Israël’ tweemaal vervangen door ‘al uw mensen’ en door ‘uw mensen’.
Stel vrede, goedheid en zegen
genade, verbondenheid en erbarmen
over ons en over heel uw volk.
Zegen ons, onze Vader, ons allen als één,
In het licht van uw aangezicht,
want in het licht van uw aangezicht
hebt Gij ons gegeven Heer God
de Thora des levens
en de liefde der verbondenheid.
Gerechtigheid en zegen,
erbarmen en leven en vrede.
En goed is het in uw ogen
om uw mensen te zegenen
te allen tijde, elk uur, met uw vrede.
Gezegend zijt Gij, Heer,
die zijn volk zegent met vrede.

Henk Bloem, pastor

Ga terug naar het overzicht